بررسی رمان سرگذشت نديمه اثر مارگارت اتوود؛ قصه یا واقعیتی هولناک؟!

0
13
رمان سرگذشت ندیمه

مارگارت اتوود خالق داستانى جذاب از يک سرزمين سرشار از بی‌عدالتى در آينده اى نزديک است. كتاب در سال ١٩٨٥ نوشته شد اما مسئله زن‌گريزى و سقط جنين در سرگذشت نديمه با حال و هواى امروز جهان همخوانى دارد. داستان درباره جايى به نام گيلاد است. گروهى افراط‌گرا به نام پسران يعقوب يک حكومت مطلق و فاشيستى را پايه‌ريزى می‌كنند. آن‌ها بيشتر آمريكا را تحت كنترل دارند. زنان از حقوق بسيار بسيار اندكى برخوردار هستند. دولت يک سلسله مراتب مشخص براى آن‌ها تعيين كرده است.

در دسته‌بندی نقد و بررسی کتاب می‌توانید با کتاب‌های بیشتری آشنا شوید.

جایگاه اجتماعی زنان

همسران، بالاترين رتبه براى زنان است. آن‌ها همسران فرماندهان هستند. فرماندهان بالاترين رتبه در ميان مردان را دارند. اين زنان هميشه لباس آبى‌رنگ مى‌پوشند به جز زمانى كه شوهرشان می‌ميرد. در اين‌جاست كه با نام بيوه خوانده مى‌شوند و بايد لباس سياه بپوشند. دختران، آ‌ن‌ها دختران واقعى يا فرزند‌خوانده‌هاى همسران و فرماندهان هستند. آن‌ها تا زمانى كه ازدواج نكرده‌اند لباس سفيد مى‌پوشند. پس از ازدواج در طبقه همسران قرار مى‌گيرند و بايد لباس آبى‌رنگ بپوشند. گروه دیگر نديمه‌هاى افتخارى‌اند. آن‌ها هميشه سراپا لباس قرمزرنگ بر تن دارند به جز كلاهشان كه سفيد است. اگر يک همسر نازا باشد، نديمه‌اى به خانه او و فرمانده فرستاده مى‌شود تا براى فرمانده بچه بياورد.

نازايى در گيلاد يک واقعيت عادى است. اگر نديمه هم موفق به بچه‌دار شدن نشود، او را به جايى به‌ نام كلونى مى‌فرستند. كلونى‌ها در حاشيه سرزمين گيلاد هستند. اين افراد در كلونى‌ها زباله هاى اتمى را جمع آورى مى‌كنند و بعد از مدتى به‌دلیل مسموميت راديواكتيويته مى‌ميرند.

خاله‌ها، مربى و پليس نديمه‌ها هستند. اغلب اوقات نديمه را كتک مى‌زنند یا به‌شدت مجروح و معلول مى‌كنند. لباس آن‌ها قهوه‌اى است. مارتاها زنانی سال‌خورده، نازا و بسيار مطيع هستند. آن‌ها خدمتكاران فرماندهان و همسرانشان‌اند و لباس سبزرنگ مى‌پوشند. به همسران مردان طبقه‌ی پایین‌تر جامعه هم همسران ارزان می‌گویند. كار آن‌ها انجام وظايف خانگى است و بايد همراهان خوبى باشند و بچه بياورند. لباس آن‌ها راه‌راه و به رنگ قرمز، آبى و سبز است. اين سه رنگ معرف سه وظيفه مختلف‌اند.

طرح جلد سرگذشت ندیمه

چشم‌انداری از احساسات: نقد و بررسی رمان ربکا، مهم‌ترین اثر دافنه دوموریه

داستان آفرد

داستان از نگاه نديمه‌اى به نام آفرد روايت مى‌شود. ما نام اصلى او را نمى‌دانيم اما حدس مى‌زنيم كه جون باشد. صاحب او فرماندهى به نام فرد است و آفرد يعنى متعلق به فرد. همسر او سرينا جوى نام دارد. اين زن و شوهر در گيلاد موقعيتى دارند كه ضامن جان آن‌هاست. آن‌ها نياز به حضور كودكى دارند كه موقعيتشان را حفظ كند و براى اين كار به آفرد متكى هستند. داستان دائما بين شرح زندگى قبل از به‌وجود آمدن گيلاد و زندگى فعلى در نوسان است.

آفرد قبل از تشكيل حكومت گيلاد همسر مردى به نام لوک و مادر یک دختر جوان بود. اين قضيه گاهى خواننده را سردرگم مى‌كند. چون آفرد بسيارى از اتفاقات را به ياد نمى‌آورد. پس از تشكيل حكومت جديد او آغوش امن خانواه‌اش را از دست مى‌دهد. دخترش را با خشونت از او جدا مى‌كنند و به يک فرمانده و همسرش مى‌سپارند. آفرد در برابر شرايط مقاومتى ندارد. اما احساس انزجار مى‌كند. مقاومت او فقط در برابر اتفاقات جزئى و كوچک است. او حامى كسانى نیست كه تفكرات و احساساتى مانند خودش دارند. تنها بخشى كه از گذشته براى آفرد باقی‌مانده بزدلى اوست. اين عدم شجاعت را دوستش مرتب به او يادآورى مى‌كند. همين بزدلى براى آفرد تبديل به يک ذكر شده تا بپذيرد كه بردگی‌اش ابدى و جاودانى است.

آفرد خيلى سريع از جريان زندگى در گيلاد پيروى مى‌كند. اجازه مى‌دهد تا فرمانده فكر كند از بازى كلمات و مجلات قديمى لذت مى‌برد. حتى با او به يک باشگاه مخفى مى‌رود. آفرد به اتاق مطالعه فرمانده هم مى‌رود. حتى همسر فرمانده هم اجازه ورود به اين اتاق را ندارد. اين فعاليت‌ها نه تنها زندگى فرمانده بلكه آینده خودش را نيز دگرگون مى‌كنند. نيک راننده فرمانده است و فقط پيام‌هاى او را منتقل مى‌كند.

كل داستان شرح مى‌دهد كه زنان چگونه از حقوق خود بی‌بهره مى‌مانند. براى مثال، آفرد از كارش اخراج مى‌شود و رئيسش مى‌گويد زنان ديگر نمى‌توانند كار كنند.

ازمتن کتاب: “نگرانیشان از بابت «فرار» ما نیست. نمی‌توانیم زیاد دور شویم. نگران اوج گرفتن «خیالمان» هستند؛ نگران راه‌هایی که فقط «درون» آدم باز می‌شوند و به انسان روحیه و برتری می‌دهند.”

اتوود تجربه تلخ او را از آموزش براى نديمه شدن توصيف مى‌كند. او كتک مى‌خورد و مجبور به تماشاى فيلم‌هاى وحشتناک مى‌شود و زنان ديگر را دچار احساس شرم مى‌كند. آفرد در نهايت براى آزادى تلاش مى‌كند و به جنبش مقاومت مى‌پيوندد. در جايى از داستان مى‌خوانيم ”يک موش در يک هزارتو تا زمانى كه درون هزارتوست آزاد است كه به هرجا برود“. اين گفته بيانگر موقعيت نديمه‌هاست. آفرد و نديمه‌هاى ديگر مى‌جنگند تا كسى صدايشان را بشنود. عاقبت اين كار مجازات است. به‌ويژه اگر مارتاها يا همسران ارزان مرتكبش شوند. برخى از آن‌ها دست به خودكشى مى‌زنند تا به كلونى‌ها نروند. آفگلن يكى از اين زنان و دوست آفرد است. وقتى پليس مى‌فهمد كه آفگلن عضو جنبش مقاومت است، او ترجيح مى‌دهد خود را حلق آويز كند اما مجازات سخت حكومت را تحمل نكند.

آیا سرگذشت ندیمه فقط یک قصه است؟

اين كتاب فقط يک قصه است. اما مى‌دانيم كه امروز زنان بسيارى براى برابرى جنسيتى مبارزه مى‌كنند. نسل خوانندگان امروز ارتباط بهترى با ماجراى داستان برقرار مى‌كنند. ما در كشورهاى جهان شاهد جنبش‌هايى مانند من هم (Me Too) و مبارزه براى حق سقط جنين و حقوق برابر با مردان هستيم. وضعيت اين مسائل در برخى كشوها به‌مراتب بدتر است. براى مثال، زنان بايد صورت خود را بپوشانند. آنها نبايد بدون مرد از خانه خارج شوند. برخى از آنها حتى اجازه تحصيل هم ندارند.

يكى از موقعيت‌هاى مشابه با رخدادهاى سرگذشت نديمه فرمان ٧٧٠ در رومانى بود. در سال ١٩٦٦، نيكولا چائوشسكو رهبر كمونيست رومانى اين فرمان را تصويب كرد. طبق آن، سقط جنين و جلوگيرى از باردارى غيرقانونى اعلام شد. اين فرمان تا سال ١٩٩٠ پابرجا بود. در گيلاد، تعداد اندكى از زنان بارور هستند. آلودگى و تشعشعات اتمى بسيارى از آنها را عقيم كرده. بنابراين سقط جنين و جلوگيرى از باردارى قتل محسوب مى‌شود و زنان چاره اى جز پيروى از قانون ندارند.

رمان سرگذشت ندیمه-مارگارت اتوود

اگر به این دست رمان‌ها علاقه دارید نقد و بررسی رمان ما اثر یوگنی زامیاتین را هم بخوانید.

آن‌چه درباره سرگذشت نديمه نمی‌دانیم

سرنوشت آفرد در پايان كتاب نامشخص است. البته اتوود كتابى با نام وصيت‌ها منتشر كرد كه دنباله سرگذشت نديمه است و به نظر مى‌رسد ابهامات را برطرف مى‌كند. داستان هرگز احساسات مردان درباره گيلاد و سلسله مراتب موجود را مطرح نمى‌كند. آيا آن‌ها از اعمال قدرت بر زنان لذت مى‌برند؟ آيا برخى از آن‌ها از اين وضعيت آزرده هستند؟ اگر شخصيت اصلى داستان يكى از فرماندهان بود، داستان متفاوت مى‌شد؟ شايد اين‌گونه خواننده مى‌فهميد چرا فرمانده هم با آفرد و هم نديمه قبلى وارد رابطه شد. ما نمى‌دانيم فرمانده قبل از تشكيل حكومت گيلاد چه شغلى داشته. شايد او دانشمند يا محقق بوده و به تشكيل گيلاد كمک كرده. حتى نمى‌فهميم كه نيک به گيلاد وفادار است يا به جنبش مقاومت!

تغییر راوی

پايان داستان در سال ٢١٩٥ است. تنها بخشى از كتاب كه توسط يک مرد روايت مى‌شود انتهاى آن است. پروفسور جيمز با مخاطبين درباره كشف مجموعه اى از نوارهاى كاست صحبت مى‌كند كه حاوى داستان گيلاد هستند. اين‌جاست كه داستان لحن متفاوتى مى‌يابد. اين پروفسور است كه داستان آفرد را تعريف مى‌كند. او از همكارانش خواسته است كه بخش‌هاى مبهم داستان را كه حدود دويست سال قبل رخ داده تصور و نقل كنند. پس اين بخش‌ها از زبان آفرود نقل نمى‌شوند. اين داستان كاملا از زبان آفرد نيست. محققان يک دانشگاه نوار كاستى را بررسى كرده‌اند كه قصه آفرد در زمان اسارتش در خانه فرمانده روى آن ضبط شده. البته اين نوار قبلا حاوى موسيقى خوانندگان مطرح قبل از گيلاد بوده.

از متن کتاب: “سعی می‌کنم زیاد فکر نکنم. حالا دیگر فکر کردن هم باید مثل چیزهای دیگر سهمیه‌بندی شود. ”

دنیایی نوین

در زمان حاضر داستان، ما مى‌بينيم كه حقوق زنان و آزادى مذهب دوباره به جايگاه خود بازگشته‌اند. جامعه فعلى زمان پروفسور هنوز جوان است. او با نگاهی طنزآميز از موقعيت زنان بدون جايگاه قرن بيست و يكم صحبت مى‌كند. اكنون انسان‌ها دوباره ياد مى‌گيرند كه انسان باشند. اميد وجود دارد. آنها از اشتباهات گذشتگان درس مى‌گيرند و درمى‌يابند كه تاريخشان شاهد سرنگونى ناگهانى رئيس‌جمهور و كنگره بوده و يک حكومت دينى همه‌چيز را تحت كنترل خود درآورده. اتوود با نگاهى اخطارآميز به آينده مى‌نگرد.

او گذشته را به تصوير مى‌كشد اما درباره آينده هشدار مى‌دهد. كتاب روشنگر تعصب و كوته‌فكرى و متعصبينى است كه در هرگوشه‌اى از جهان وجود دارند. اين افراد بر زندگى ديگران تأثير مى‌گذارند تا حس عدم امنيت متعصبانه خود را تغذيه كنند. اتوود تصديق كرده كه مطالب كتابش عارى از حقيقت نيستند. سرگذشت نديمه بازتاب ايدئولوژی‌هاى افراطى است. شايد اين نگرش‌ها كاملا ما را كنترل نكنند اما زندگى ما را دگرگون مى‌سازند. مرزى بين پايان دادن به تأثير مذهب و عملكرد آزادانه مذهب وجود دارد. اين مرز تبديل به ابهامى مى‌شود كه خود عليه خود طغيان مى‌كند.

رمان سرگذشت ندیمه یکی از آثار محبوب و شناخته‌شده مارگارت اتوود است. بسیاری آن را یکی از شاخص‌ترین آثار اواخر قرن بیستم می‌دانند. نشرهای مختلفی این کتاب را به فارسی ترجمه کرده‌اند و به‌راحتی می‌توانید آن را پیدا کنید. البته سریال موفقی هم از روی این کتاب ساخته شده که بررسی آن را می‌توانید در دسته‌بندی نقد و بررسی سریال پیدا کنید.

 

منبع: mediumbibliothequer

دیدگاه ها

دیدگاهتان را بنویسید

لطفاً دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید
captcha